bao the gioi


BÀI NÓI CHUYỆN NỔI TIẾNG CỦA STEVE JOBS
Đào Trường Phúc


Đào Trường Phúc chuyển ngữ từ nguyên bản trên trang mạng của Đại học Stanford (http://news.stanford.edu)

LỜI TÒA SOẠN.- Steve Jobs, đồng sáng lập viên và cựu Giám đốc Điều hành công ty điện tử Apple Inc., vừa qua đời ngày 05/10/2011 tại California, hưởng dương 56 tuổi.

Từ một sinh viên 26 tuổi học hành dở dang, Steve Jobs khởi đầu sự nghiệp với hai bàn tay trắng và chỉ trong vòng 7 năm trời đã đưa Apple trở thành một tên tuổi hàng đầu. Có thể nói ông đã mở ra một cuộc cách mạng điện tử, và di sản ông để lại là những sản phẩm nổi tiếng toàn thế giới, từ máy điện toán "Apple", máy điện toán cá nhân "Macintosh", đến "iPod" (máy nghe nhạc cá nhân), "iPhone" (điện thoại thông minh), "iPad" (máy điện toán cá nhân bỏ túi)... Tạp chí Forbes ước tính tài sản của ông trị giá khoảng $5.1 tỷ dollars, đứng hạng thứ 43 trong số những người giàu nhất Hoa Kỳ.

Năm 2005, Steve Jobs được trường Đại học Stanford trao bằng Tiến sĩ danh dự. Bài nói chuyện của ông trong buổi lễ tốt nghiệp ngày 12/6/2005 đã được Stanford lưu trữ làm tài liệu tham khảo cho sinh viên. Đây là lần xuất hiện hiếm hoi của ông trước công chúng kể từ khi mắc bệnh ung thư tụy tạng (mà lúc đó ông tưởng rằng có thể được chữa khỏi), và đây cũng là một dịp hiếm hoi người ta nghe những lời tâm sự về đời tư của ông.

oOo

Tôi rất vinh hạnh được có mặt cùng các bạn trong lễ tốt nghiệp ngày hôm nay tại một trường đại học danh giá vào bậc nhất thế giới. Tôi chưa bao giờ tốt nghiệp đại học. Thành thật mà nói thì đây là lần đầu tiên tôi đến với một buổi lễ tốt nghiệp đại học.

Ngày hôm nay, tôi muốn kể cho các bạn nghe ba câu chuyện đã xảy ra trong đời tôi. Chỉ vậy thôi. Chẳng có gì lớn lao. Chỉ đơn giản là ba câu chuyện.

CÂU CHUYỆN THỨ NHẤT LÀ VỀ VIỆC KẾT NỐI NHỮNG DẤU CHẤM.

Tôi đã bỏ học sau khi ghi danh học ở Reed College 6 tháng, rồi tôi lưu lại đó trong khoảng đâu đó 18 tháng nữa trước khi chính thức bỏ học luôn.

Vậy tại sao tôi lại bỏ học?

Mọi việc đã bắt đầu từ trước khi tôi ra đời. Mẹ ruột của tôi là một nữ sinh viên trẻ, độc thân, và bà quyết định cho tôi đi làm con nuôi. Bà lập chí muốn tôi làm con nuôi của những người đã tốt nghiệp đại học. Vì thế, mọi chuyện đã được sắp đặt để tôi trở thành con nuôi của vợ chồng một luật sư. Thế nhưng có thay đổi vào giờ chót vì khi tôi vừa cất tiếng khóc chào đời, vợ chồng họ lại đổi ý và muốn nhận một đứa bé gái làm con nuôi.

Đó là lý do cha mẹ (nuôi) của tôi hiện giờ, nằm trong danh sách dự phòng, đã nhận được một cú điện thoại vào lúc nửa đêm với câu hỏi, "Ở đây chúng tôi có một đứa bé trai chứ không phải bé gái, ông bà có muốn nhận nó làm con nuôi hay không?". Cha mẹ tôi trả lời "Tất nhiên là muốn". Tuy vậy, sau đó mẹ ruột của tôi biết được bà mẹ nuôi tương lai của tôi chưa bao giờ tốt nghiệp đại học và ông bố nuôi tương lai của tôi chưa tốt nghiệp trung học, thế là bà từ chối ký vào giấy giao nhận con nuôi. Mấy tháng sau bà mới đồng ý khi cha mẹ nuôi của tôi hứa sẽ cho tôi đi học đại học.

17 năm sau, tôi cũng vào đại học, nhưng tôi đã rất ngây thơ khi chọn một trường đại học mắc mỏ ngang hàng với Stanford. Tiền tiết kiệm để về hưu của bố mẹ tôi đã phải rút ra để đóng học phí cho tôi. Sau sáu tháng, tôi chẳng thấy được ích lợi gì của chuyện học đại học. Tôi chẳng tìm thấy câu trả lời nào về việc tôi sẽ làm gì với cuộc đời của mình và cũng chẳng tin rằng trường đại học có thể giúp tôi trả lời câu hỏi đó. Tất cả tiền tiết kiệm bố mẹ tôi dành dụm suốt đời đã trút hết vào trường đại học. Vì vậy tôi quyết định bỏ học và tin tưởng rằng rồi mọi chuyện cũng sẽ tốt đẹp. Ngay lúc đó thì tình hình có vẻ rất đáng sợ, nhưng khi nhìn lại, tôi thấy rằng đó là một trong những quyết định đúng nhất của mình. Từ giây phút bỏ học, tôi có thể từ bỏ những môn học bắt buộc mà tôi không hề thích, thay vào đó, tôi bắt đầu ghi danh những môn học khác có vẻ như thú vị hơn rất nhiều.

Mọi chuyện không diễn ra một cách lãng mạn lắm đâu. Tôi không có phòng trọ, vì thế tôi phải ngủ nhờ trên sàn phòng trọ của các bạn tôi. Tôi kiếm tiền mua đồ ăn bằng cách mang trả lại những chai Coca-cola để nhận 5 cents mỗi chai, và hàng tuần cứ tối Chủ nhật là tôi phải đi bộ 7 dặm qua phía bên kia thành phố để có được một bữa ăn ngon ở ngôi đền Hare Krishna. Tôi rất thích bữa ăn đó. Sau này, tôi mới biết rằng những gì mà tôi đã trải qua để theo đuổi sự tò mò và trực giác của mình là vô giá. Để tôi lấy một thí dụ cho các bạn dễ hiểu:

Hình như ở thời điểm đó chỉ có Reed College là mở lớp dạy nghệ thuật thư pháp xuất sắc nhất nước Mỹ. Khắp trong khu học xá, tất cả các poster và label trên mỗi hộc kéo đều được viết tay rất đẹp. Vì tôi đã bỏ học và không phải dự những lớp học thông thường nên tôi quyết định ghi danh học lớp thư pháp. Tôi học về các loại chữ serif và san serif, về những biến đổi về khoảng cách giữa các loại chữ khác nhau, tìm hiểu những yếu tố để có được một bản sắp chữ thật đẹp. Tôi ngỡ ngàng khi thấy đây là một môn học đầy tính chất nghệ thuật, lịch sử và đẹp một cách tinh xảo mà khoa học không thể đạt tới được.

Những điều học hỏi này chẳng mang lại triển vọng thiết thực nào cho cuộc sống của tôi cả. Thế nhưng 10 năm sau, khi chúng tôi thiết kế chiếc máy điện toán Macintosh đầu tiên, bỗng dưng các kiến thức về thư pháp trở lại với tôi, và chúng tôi đã đưa tất cả các mẫu chữ ấy vào. Macintosh là máy điện toán đầu tiên có những mẫu chữ rất mỹ thuật. Nếu tôi không theo lớp học đó ở trường thì Mac - hay bất cứ máy điện toán cá nhân nào khác - sẽ chẳng bao giờ có nhiều fonts chữ đa dạng đến thế (vì Windows cũng chỉ copy lại các mẫu chữ của Mac). Nếu tôi không bỏ học thì tôi đã không thể theo học lớp thư pháp, và tất cả các máy điện toán cá nhân ngày nay đâu có được những fonts chữ đẹp như vậy. Tất nhiên lúc đang còn ở trường đại học thì tôi không thể nhìn trước về phía tương lai để kết nối những dấu chấm (connect the dots). Nhưng 10 năm sau thì mọi việc trở nên rất, rất rõ ràng.

Tôi xin nhắc lại, các bạn không thể nhìn trước về phía tương lai để kết nối những dấu chấm được, các bạn chỉ có thể làm điều đó khi nhìn lại quá khứ mà thôi. Vì thế, các bạn phải tin tưởng rằng những dấu chấm rồi sẽ nối kết với nhau trong tương lai. Các bạn phải đặt niềm tin vào một điều gì đó - như trực giác, định mệnh, cuộc sống, nghiệp quả hoặc bất cứ cái gì. Quan niệm ấy chưa bao giờ làm tôi thất vọng và nó đã làm thay đổi tất cả cuộc sống của tôi.

CÂU CHUYỆN THỨ HAI CỦA TÔI LÀ VỀ TÌNH YÊU VÀ SỰ MẤT MÁT.

Tôi rất may mắn vì đã muốn bắt đầu làm việc từ lúc còn rất trẻ. Woz [Steve Wozniak] và tôi đã khởi sự những thiết kế đầu tiên của Apple trong garage của cha mẹ tôi lúc tôi mới 20 tuổi. Chúng tôi làm việc rất chăm chỉ, và sau 10 năm, Apple đã phát triển từ vỏn vẹn 2 người trong cái garage bé nhỏ để trở thành một công ty trị giá 2 tỷ Mỹ kim với hơn 4000 nhân viên. Chúng tôi vừa tung ra thị trường sáng tác đầu tiên của mình - máy điện toán Macintosh - sớm trước một năm, lúc tôi mới bước sang tuổi 30. Thế rồi sau đó, tôi bị sa thải. Làm sao mà bạn lại có thể bị sa thải bởi một công ty mà bạn đã sáng lập ra nó nhỉ? Đại khái là, khi Apple bắt đầu phát triển, chúng tôi đã thuê một người mà tôi cho rằng rất tài ba để cùng tôi lãnh đạo công ty, và trong khoảng một năm gì đó, tình hình rất khả quan. Nhưng rồi cái nhìn của hai người chúng tôi về tương lai bắt đầu khác nhau, và cuối cùng đưa tới bất hòa. Khi mối bất hòa xảy ra, Hội đồng Quản trị đứng về phía anh ta, thế là tôi, ở tuổi 30, đã bị sa thải và rớt ra ngoài lề, trước mặt bàn dân thiên hạ. Mục tiêu mà tôi theo đuổi suốt giai đoạn thành niên bỗng dưng biến mất, và tình trạng thật là tuyệt vọng.

Suốt mấy tháng trời tôi thật sự chẳng biết phải làm gì. Tôi cảm thấy mình đã phụ lòng thế hệ doanh nhân đi trước - vì đã đánh rơi mất cây gậy chỉ huy mà họ chuyền đến tay mình. Tôi gặp David Packard và Bob Noyce để cố gắng xin lỗi về chuyện tệ hại đã xảy ra. Tôi trở thành một biểu tượng thất bại trước công chúng, thậm chí tôi đã có ý định cuốn gói bỏ đi. Nhưng rồi dần dần một điều gì đó bắt đầu lóe lên trong óc tôi - đó là tôi vẫn yêu thích những việc mình đã làm. Những biến cố ở Apple không hề làm thay đổi sự yêu thích đó chút nào cả. Tôi như một kẻ bị tình phụ, nhưng tình yêu trong tôi vẫn tràn đầy. Vì thế, tôi quyết định bắt đầu trở lại.

Ngay lúc đó tôi không nhận ra, nhưng sau này tôi mới thấy rằng chuyện bị Apple sa thải hóa ra lại là điều tốt đẹp nhất trong đời tôi. Gánh nặng của sự thành công đã được thay thế bằng sự nhẹ gánh cho một kẻ bắt đầu trở lại, chẳng thấy điều gì là chắc ăn. Chính sự ra đi ấy đã giải thoát cho tôi để bước vào một trong những thời kỳ đầy sáng tạo của cuộc đời.

Trong vòng 5 năm sau đó, tôi khởi sự một công ty mang tên NeXT, một công ty khác mang tên Pixar, và tôi bắt đầu yêu một phụ nữ tuyệt vời, chính là vợ tôi bây giờ. Pixar tiếp tục phát triển để sáng tạo ra cuốn phim truyện hoạt họa bằng computer đầu tiên trên thế giới, "Toy Story", và nay Pixar trở thành xưởng phim hoạt họa thành công nhất thế giới. Thế rồi một sự kiện đáng ghi nhớ đã xảy ra, Apple mua NeXT, tôi trở lại Apple, và những kỹ thuật mà chúng tôi phát triển ở NeXT trở thành trung tâm điểm cho thời kỳ phục hưng của Apple. Và tôi đã cùng Laurene xây dựng một gia đình hạnh phúc.

Tôi tin chắc rằng tất cả những điều đó sẽ chẳng bao giờ xảy ra nếu tôi không bị Apple sa thải. Đó là một viên thuốc rất đắng, nhưng tôi nghĩ là người bệnh cần đến nó.

Đôi khi bạn bị cuộc đời xán cho một cục gạch lên đầu. Nhưng bạn đừng đánh mất niềm tin. Tôi tin tưởng rằng điều duy nhất đã giúp tôi tiếp tục bước đi chính là vì tôi yêu thích những gì tôi đã làm. Bạn phải tìm cho ra cái mà bạn yêu thích. Điều đó đúng cho công việc và đúng luôn cho cả những người bạn thương yêu. Công việc sẽ chiếm phần lớn cuộc sống của bạn và cách duy nhất để thực sự thỏa mãn là làm những công việc mà bạn tin là hữu ích. Và muốn làm những việc hữu ích thì cách duy nhất là bạn phải yêu thích những việc ấy. Nếu như các bạn chưa tìm thấy, hãy tiếp tục tìm kiếm. Đừng chấp nhận giải pháp tạm bợ. Cũng giống như những gì phát xuất từ trái tim bạn, bạn sẽ biết khi bạn tìm thấy nó. Và cũng giống như một quan hệ tình cảm đích thực, nó sẽ càng ngày càng nồng thắm hơn với năm tháng qua đi. Vì vậy hãy tiếp tục tìm kiếm cho đến khi bạn tìm được nó. Đừng chấp nhận giải pháp tạm bợ.

CÂU CHUYỆN THỨ BA CỦA TÔI LÀ VỀ CÁI CHẾT.

Lúc 17 tuổi, tôi đọc được một câu danh ngôn đại khái là: "Nếu bạn sống mỗi ngày đều như ngày cuối cùng của cuộc đời mình, chắc chắn một ngày nào đó bạn sẽ thấy rằng bạn có lý". Câu danh ngôn đó đã để lại trong tôi một ấn tượng rất sâu đậm, và kể từ đó, suốt 33 năm qua, tôi vẫn nhìn vào gương mỗi buổi sáng và tự hỏi: "Nếu hôm nay là ngày cuối cùng của cuộc đời tôi, liệu tôi có muốn làm điều mà tôi sắp làm hôm nay hay không?" Và nếu câu trả lời vẫn là "không" trong nhiều ngày liên tiếp, thì tôi biết là tôi cần phải thay đổi một điều gì đó.

Tâm niệm rằng mình sắp chết chính là cẩm nang quan trọng nhất mà tôi đã tìm được để tự giúp mình quyết định về cuộc đời mình. Bởi vì gần như mọi điều - tất cả sự kỳ vọng của những người khác, tất cả niềm tự hào, tất cả nỗi sợ hãi vì sẽ bị xấu hổ hay thất bại - mọi điều ấy sẽ chẳng ăn nhằm gì cả khi mình đối diện với cái chết, và chỉ còn để lại điều gì thực sự quan trọng mà thôi. Theo tôi biết, tâm niệm rằng mình sắp chết là cách tốt nhất để tránh khỏi cái bẫy tư tưởng cho rằng mình sắp mất đi một thứ gì đó. Lúc bạn cảm thấy trần trụi giữa cuộc đời, là lúc bạn chẳng còn lý do nào để không lắng nghe theo tiếng gọi của trái tim.

Khoảng một năm trước đây tôi đã bị chẩn đoán là mắc bệnh ung thư. Tôi đi làm scan lúc 7:30 sáng và trên phim hiện rõ một khối u trong tụy tạng. Cho đến lúc ấy tôi chẳng biết tụy tạng là cái gì. Các bác sĩ bảo tôi rằng đây là một loại ung thư không thể chữa khỏi được, và tôi nên chuẩn bị tinh thần để chỉ còn sống từ 3 đến 6 tháng nữa thôi. Bác sĩ của tôi khuyên tôi về nhà để sắp xếp lại mọi việc, đó là cách nói của bác sĩ khi khuyên bệnh nhân chuẩn bị cho cái chết. Lời khuyên ấy có nghĩa là bạn phải dùng mấy tháng còn lại để nói với con cái bạn những điều mà bạn tưởng là sẽ có khoảng mười năm tới để nói với chúng. Lời khuyên ấy cũng có nghĩa là bạn hãy cố gắng chu toàn mọi thứ để tạo dễ dàng cho gia đình của bạn. Và cũng có nghĩa là bạn hãy những nói lời vĩnh biệt.

Suốt ngày hôm đó tôi để hết tâm trí vào vụ chẩn đoán. Đến chiều tối, tôi làm biopsy, họ đút một cái ống qua cổ họng tôi, xuyên ngang bao tử vào sâu xuống ruột, đâm một cái kim vào tụy tạng để lấy ra một số tế bào ung thư làm thử nghiệm. Tôi đã được đánh thuốc mê, nhưng vợ tôi có mặt lúc đó, kể lại với tôi rằng khi các bác sĩ phân tích những tế bào dưới kính hiển vi, họ vui mừng đến phát khóc vì thấy rằng đây là một trường hợp ung thư tụy tạng hiếm hoi có thể giải phẫu để chữa trị. Tôi đã được giải phẫu và bây giờ tôi đang khỏe lại.

Đó là lần gay go nhất mà tôi chạm mặt với cái chết, và tôi hy vọng đó cũng là lần gay go nhất trong vài chục năm sắp tới của đời tôi. Trải qua kinh nghiệm đó rồi, bây giờ tôi có thể nói với các bạn điều này, một cách xác quyết hơn là nhắc đến cái chết như một ý niệm hữu ích nhưng hoàn toàn trừu tượng.

Chẳng có ai muốn chết. Ngay cả những người muốn được lên Thiên đàng cũng không muốn chết để được lên đó. Thế nhưng cái chết vẫn là điểm hẹn mà tất cả chúng ta đều phải đến. Không có ai từng thoát khỏi nó. Và đó chính là chân lý cuộc đời, bởi vì dường như Cái Chết chính là sự sáng tạo tuyệt vời nhất của Cuộc Sống. Nó là tác nhân cho những thay đổi trong Cuộc Sống. Nó loại đi những người già để mở đường cho những người trẻ. Ngay lúc này, những người trẻ đang là các bạn, nhưng chẳng bao lâu nữa các bạn cũng sẽ dần dần già đi và sẽ bị loại bỏ. Tôi xin lỗi vì nói như vậy có vẻ bi thảm quá, nhưng đó là sự thật.

Thời gian của các bạn chỉ có hạn, vì thế các bạn đừng nên lãng phí thời gian để sống giùm cho người khác. Đừng rớt vào cái bẫy của tín điều - vì như vậy là sống bằng kết quả sự suy nghĩ của những người khác. Đừng để cho ý kiến ồn ào của những người khác làm át đi tiếng nói trong thâm tâm các bạn. Và điều quan trọng nhất là, hãy dũng cảm hành động theo tiếng gọi của trái tim và trực giác các bạn. Vì trái tim và trực giác vốn đã biết rõ các bạn thực sự muốn trở thành cái gì. Mọi điều khác chỉ là thứ yếu.

Khi tôi còn trẻ, có một bộ sách rất hay đã được xuất bản với tựa đề "The Whole Earth Catalog", và trở thành một trong những cuốn "kinh thánh" của thế hệ chúng tôi. Chủ trương biên tập là một anh chàng tên là Steward Brand, ở Menlo Park, cách đây không xa. Anh ta đã làm cho bộ danh mục trở nên sống động bằng lối trình bày đầy thi vị. Lúc đó là cuối thập niên 60, computer và máy in desktop chưa ra đời, vì vậy tất cả những trang sách đều được gõ bằng máy đánh chữ, cắt bằng kéo và dùng máy ảnh polaroid để chụp hình. Nó giống như một thứ "Google" in thành sách bìa mỏng, 35 năm trước khi có "Google": một bộ sách đầy lý tưởng, tràn ngập những công cụ tinh xảo và những ý niệm xuất sắc.

Steward và các cộng sự viên đã xuất bản một số cuốn "The Whole Earth Catalog" [1968-1972] và sau đó một thời gian, họ xuất bản cuốn cuối cùng. Lúc đó vào khoảng giữa thập niên 70 và tôi bằng tuổi các bạn bây giờ. Ở bìa sau cuốn danh mục cuối cùng [1974] là ảnh chụp một con đường miền quê trong ánh bình minh, loại đường quê mà các bạn có thể đi chơi bằng cách quá giang xe nếu các bạn ưa mạo hiểm. Bên dưới tấm ảnh là dòng chữ: "Stay Hungry. Stay Foolish" (Hãy tiếp tục khao khát. Hãy tiếp tục dại khờ). Đó là lời từ biệt của họ khi kết thúc bộ catalog. "Hãy Tiếp Tục Khao Khát. Hãy Tiếp Tục Dại Khờ". Tôi vẫn hằng tự cầu chúc điều đó cho chính mình. Và ngày hôm nay, các bạn tốt nghiệp để bắt đầu một cuộc hành trình mới, tôi cầu chúc điều đó cho các bạn.
Hãy Tiếp Tục Khao Khát. Hãy Tiếp Tục Dại Khờ.
Cám ơn các bạn rất nhiều.

--------------------------------

Nguyên bản Anh ngữ:
(http://news.stanford.edu/news/2005/june15/jobs-061505.html)

Steve Jobs' 2005 Stanford Commencement Address

This is a prepared text of the Commencement address delivered by Steve Jobs, CEO of Apple Computer and of Pixar Animation Studios, on June 12, 2005.

Copyright © 2008 - All rights reserved.