bao the gioi


GỠ RỐI: 20-12-2010
ANH TƯ


NGƯỜI TÀY, NÙNG

Anh Tư thân mến:

Người Tày và Nùng có phải là người Bách Việt? Dân số Tày, Nùng hiện là bao nhiêu? Sự đóng góp của họ trong lịch sử Việt-nam ra sao? (Lê An, Dallas) Lê An thân mến:

Người Tày và Nùng thuộc giống Âu-Việt, đã kết hợp cùng các bộ lạc người Việt và Mường (Lạc-Việt), hợp thành nước Âu-Lạc hồi thế-kỷ thứ 3 trước Tây-lịch, do An Dương vương Thục Phán trị vì, lãnh thổ gồm Bắc phần và Bắc Trung-phần VN ngày nay. Nói tóm tắt: Nước Âu Lạc ngày xưa gồm bốn sắc dân: Tày, Nùng, Mường và Việt.

Dân số người Tày hiện nay vào khoảng 1,5 triệu, người Nùng gần 1 triệu. Tất cả ở rải rác tại các tỉnh thượng-du và trung-du Bắc phần, đông nhất là Lạng sơn, Cao bằng, Bắc Thái, Hà Tuyên.

Các sắc dân Tày, Nùng có công giúp triều đình VN chống ngoại xâm. Từ thời Lý, Trần, Lê, họ được hưởng chế độ thổ ti, được coi như thế tập, phiên thần, có quyền tự trị và tuyệt đối trung thành với triều đình VN. Những thổ ti lớn có dinh-thự, quân đội riêng như họ Vi và họ Nguyễn đình ở Lạng sơn, họ Nùng (hay Nông) ở Bảo-lạc. Khi có Bắc xâm, quân đội thổ ti hợp quân với triều đình để ngăn chống. Quân đội Tày Nùng thiện chiến ở vùng rừng núi và rất giỏi về du kích chiến khiến Bắc quân luôn luôn nể sợ.

Đời Thục Phán, nhờ các dân tộc Tày, Nùng mà nước Âu-Lạc đã đủ sức đương cự với quân nhà Tần.

Đến cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, người Tày Nùng đã góp phần đáng kể.
Lý Nam Đế khởi nghĩa hồi thế kỷ thứ 6, Bố Cái đại vương khởi nghĩa thế kỷ thứ 8, luôn luôn có người Tày, Nùng giúp sức.

Triều Lý, thế kỷ thứ 11, Lý Thường Kiệt có 5000 quân Tày Nùng chuyên xung kích và vòng ra sau lưng quân Tống để đánh tập hậu. Tướng Tống là Quách Quì bị tướng Nùng là Thân Cảnh Phúc đánh bại nhiều trận, kiêng-sợ gọi quân Tày Nùng là "thiên binh."

Nhà Trần, thế kỷ 13, trong 3 lần đại phá quân Mông cổ, lần nào thám binh Tày Nùng cũng bám sát, theo dõi địch tình để báo cho triều đình VN. Năm 1285, Thoát Hoan bị quân Tày Nùng đánh bại tại Sài hồ.

Khi Lê Lợi khởi nghĩa vào thế kỷ 15 có các tướng Tày Nùng tham gia như Nùng Văn Lịch, Hồng Thiêm Hữu, Chu Sư Nhan, Hoàng Am, Dương Thế Chân, Hoàng Đại Huề, v.v. Tướng nhà Minh là Liễu Thăng đã bị tướng Nùng Hoàng Đại Huề (người làng Lìu) hạ-sát tại gò Mã Yên Sơn. GÁI GIỐNG CHA, TRAI GIỐNG MẸ

Anh Tư thân mến: Việt nam có câu gì mà nói con gái giống bố thì giàu, con trai giống mẹ thì nghèo? (Andy Ngô, Arlington)

Andy thân mến: Các câu đó là:

- Gái giống cha giàu ba họ, trai giống mẹ khó ba đời.
- Con gái giống cha giàu ba mươi đụn; con trai giống mẹ khó lụn tận xương. QUẦN BÒ Anh Tư thân mến: Không hiểu sao người Mỹ gọi quần bò là quần jeans? (Liễu Hà Nội)

Liễu Hà Nội thân mến:

AT cũng không hiểu sao đồng bào miền Bắc gọi vải jean là quần "bò". Đoán là quần áo của các cậu chăn bò (cowboy) Mỹ chăng?

Vải jeans là tiếng gọi tắt từ jean fustian, nghĩa là loại vải làm bằng sợi bông pha với sợi tơ do vùng Geane sản xuất. Jean là biến-âm của Geane, tên cổ của vùng Genoa bên Ý. Loại vải bán sang Anh rất mạnh, và sau đó được chế-tạo luôn tại Anh, gọi là Jean fustian, sau gọi tắt là Jean's, rồi biến thành danh-từ chung: jeans. Từ đầu thế-kỷ 19, đàn ông bên Anh đã mặc jeans.

Danh từ jeans về sau còn được hiểu là loại quần bó, bền chắc do hãng Levi Strauss sản xuất tại Mỹ từ giữ thế-kỷ 19, cho những người làm việc nặng, như phu mỏ hay dân chăn bò.

Sau thế chiến thứ hai, loại vải jeans bằng bông dệt xéo trở thành thời trang thường dụng. Màu nguyên thủy của jeans là xanh lơ.

BUNGLOW

Anh Tư thân mến:

Tôi thắc mắc tại sao nhà trệt (không lầu, không gác lửng) lại gọi là bungalow? (Lê Kim, San Antonio)

Lê Kim thân mến: Chữ bungalow xuất-xứ từ tiếng Ấn-độ "Bangla", nghĩa là nhà một tầng. Khi du-nhập Anh-quốc hồi thế-kỷ 17, chữ này biến thành Bangalo, rồi dần dần thành bungalow. Đây là kiểu nhà của người Anh cất tại vùng Bengal, nguyên thủy gồm một tầng trệt lợp bằng tranh dày, chung quanh có hàng hiên.


BBQ

Anh Tư thân mến:

Do đâu là có chữ BBQ (barbecue - thịt nướng)? (Hà Nguyễn, Houston)

Hà Nguyễn thân mến: Chữ barbecue xuất-xứ từ "Barbacoa" của dân da trắng sinh tại Haiti, sau phổ biến khắp vùng Caribbean, và người Tây ban nha mang sang Anh quốc, thành barbecue. Barbacoa theo nghĩa nguyên thủy là "cái khung gỗ", không phải để nướng thịt.

CHÓ ĐỐM DALMATIAN

Anh Tư thân mến: Tại sao trạm chữa lửa nhiều nơi ở Tây phương hay có hình con chó đốm Dalmatian? (Peter Pham, Alabama)

Peter thân mến:

Giống chó Dalmatian thông minh, nhanh nhẹn và canđảm. Ngày xưa, lúc còn dùng xe chữa lửa do ngựa kéo, các trạm cứu hỏa dùng giống chó này chạy trước, sủa dẹp đường cho xe cứu hỏa, và một số chạy hai bên hông xe để bảo vệ cho đàn ngựa không bị các loại chó khác đuổi cắn. Lúc không có việc, chó Dalmatian bắt chuột, giữ gìn kho lương tại các trạm cứu hỏa.

BY-LAW

Anh Tư thân mến:

Tôi đi qua Toronto, thấy các bảng cấm đậu xe ngoài đường hay có chữ "Toronto by-law". Vậy by-law có phải là "luật" không, hay là "lệ"? (Trần Hà, Buffalo)

Trần Hà thân mến: By law hay byway law, là luật địa phương (secondary, subordinate, byproduct hoặc byway law), do một thành phố, làng, vùng, thị-trấn hay một thôn trang đặt ra, không phải là luật pháp quốc gia, chỉ có giá trị tại địa phương đó, không áp dụng cho địa phương khác.

THỦ ĐOẠN CHÍNH TRỊ

Bác Anh Tư thân mến:

Cháu nghe nói trong chính-trị có nhiều thủ đoạn nên cháu không thích chính trị. Bác nghĩ xem, đã dùng thủ đoạn thì còn "chính" gì nữa! Có cách nào tách thủ đoạn ra khỏi chính trị không? (Trương Vũ, Colborne)

Trương Vũ thân mến:

Thủ đoạn là mánh khoé, cách làm khôn khéo để đạt được mục đích, thủ lợi cho bên mình. Dù có "bản lãnh", nhưng không phải ai lúc nào cũng giở thủ đoạn ra trong đời sống hàng ngày, nhất là giữa bạn bè và thân nhân. Tuy nhiên, trong quân sự, kinh tế và chính trị, thủ đoạn đôi khi cần thiết để tiết kiệm máu xương và bảo vệ hạnh phúc của nhiều người.

Trong lịch sử không thiếu những thủ đoạn được ca ngợi:

- Ngô Quyền, Trần Hưng Đạo cho đóng cọc dưới lòng sông Bạch đằng, lừa quân Nam Hán và Mông cổ.

- Lý Thường Kiệt giả thần linh, ngâm bài thơ "Nam quốc sơn hà" lừa quân Tống.

- Nguyễn Trãi cho lấy mật ong viết chữ lên lá cây, kiến ăn mật đi để lại những chữ "Lê Lợi vi quân, Nguyễn Trãi vi thần" trên rừng, khiến dân chúng tin là ý trời muốn trao vận mệnh nước Nam cho nhà Lê mà nức lòng đánh giặc Minh.

- Lưu Bang bắn thư vào Bái thành, dân trong thành nổi lên giết Huyện lệnh và mở cửa đầu hàng.

- Phạm Lãi hiến Tây Thi để tiêu diệt nhà Ngô.

- Tôn Tẫn cho dẹp bớt bếp để lừa Bàng Quyên.

- Nga tổ chức diễn binh cho Tây phương xem, làm giả 50 oanh tạc cơ khổng lồ Bisons, tung tin đang chế tạo 500 chiếc, trong khi thực sự chỉ có 9 chiếc. Quốc hội Mỹ giật mình, ép chính phủ chế tạo B-52, trong khi Nga ngưng làm Bisons, dồn tiền để chế hỏa tiễn nguyên tử.

- Trong 50 năm qua, Nhật luôn luôn tìm cách phá giá tiền tệ để nâng mức xuất cảng.

Chính trị là sắp xếp và điều hành guồng máy nhân sự, sử dụng tài và vật lực để điều hành quốc gia và đối ngoại. Chữ "chính" ở đây có nghĩa là "việc trị nước", là "qui tắc làm việc"; không phải chữ "chính" đối nghĩa với tà.

Thủ đoạn chính trị là một một học quan trọng ở hầu hết các nước; có điều không gọi là "thủ-đoạn" hay "mánh khoé", mà là "kỹ thuật chính trị" hay "kỹ năng chính trị."

Trong thủ đoạn chính trị có ba cách chính: dụng đức, dụng công và dụng mưu.

Vua Thuấn lấy được ngôi của vua Nghiêu, nhờ dụng đức. Vua Thuấn không dùng vũ lực, không dùng mưu. Ông lên Lịch sơn, đặt ra chính sách canh tác để tranh dân của của vua Nghiêu. Khi dân chúng ca tụng Thuấn là người hiền, ùn ùn kéo nhau lên Lịch sơn ở, thấy lòng dân đã ngả, vua Nghiêu liền gọi Thuấn về nhường ngôi.

Vua Vũ thành công trong phép trị thủy, danh lừng thiên hạ, dân chúng thần phục, đó là nhờ công.

Còn lại, phần lớn thủ đoạn chính trị đều dùng mưu, vì tính cách mau lẹ và ít phí sức.

HOLY COW!

Anh Tư thân mến:

Tôi nghe trẻ con trong nhà hay nói "holy shit" hay "holy cow" với vẻ khâm phục hay tán thưởng. Không biết tôi hiểu đúng không, không tiện hỏi chúng nó! (Hương Trần, Grand Prairie)

Hương Trần thân mến:

Các tiếng lóng: "Holy cats!", "Holy cow!", "Holy gee!", "Holy Moses", "Holy shit!", "Holy smoke!" đều là tiếng kêu khi ngạc nhiên, bất ngờ hoặc trầm trồ. Thí dụ: All he could manage to say upon seeing the nude blonde was "holy cow!"


SÚNG HOẢ THƯƠNG VIỆT NAM

Anh Tư thân mến:

Tôi nghe ông nội tôi nói, người Việt sáng chế ra súng trước người Tàu, gọi là hỏa thương. Vua Tàu sau mời người Việt biết chế súng sang làm quan, dạy cho họ cách làm, không biết đúng không? (Trần Văn Nam, Garland)

Trần Văn Nam thân mến:

Theo một số sách sử Trung hoa, thì điều ông nội ông nói, quả đúng:

- Sách Thông ký: "Năm Vĩnh lạc xưa (1403-1424) khi chinh phạt phía Nam, bắt được Hồ Quý Ly, biết được phép chế thần sang, bắn bằng tên lửa, thì lập ra Thần cơ doanh."

- Sách Cô thụ biều đàm: "Nhà Minh cho Lê Trừng, con Quý Ly, làm Hộ bộ thượng thư. Trừng khéo chế súng, chế ra thần sang cho triều đình, cho đến nay khi làm lễ tế binh khí đều phải tế Trừng."

- Sách Thù vực chu tư lục: "Em của Hồ Hán Thương là Hồ Lê Trừng tìm ra phép chế thần sang, vua hạ chiếu cho Trừng làm quan."

- Minh sử chép: "Năm Vĩnh-lạc (1403-1424), vua Minh thân chinh Mạc bắc. Khi giặc kéo ào đến, bèn đem thần sang của nước An nam ra đánh, giặc mới rút lui. Năm Tuyên đức (1426-1435), triều đình sắc cho quan Tổng binh ở Tuyên phủ rằng: "Thần sang là trọng khí của nhà nước, cấp cho các đồn ở biên giới để thị uy, chứ đừng cấp nhảm."

- Minh sử cũng chép: "Trong niên biểu của thất khanh (bảy vị quan to), có Hồ Lê Trừng làm Binh bộ thượng thư."

Copyright © 2008 - All rights reserved.